Mollados polos ríos de sangue
fuxiron para se agochar os guerrilleiros,
e galegos berros estarreceron
e un groso sentimento contestatario naceu.

Xurdiu un sentir amotinado e subversivo
ante a barbarie macabra xerada
polo fascista poder establecido
aniquilador das persoas libertarias.

Unha península e unha posguerra
filtrando persoas, novas mortes, sempre condenas
mais guerrillas valentes defenden a súa terra
contra a ditadura do xugo e das frechas.
Maquis agochadas nos bosques,
nas covas, nas furnas e nas leiras,
homes valentes e combativas guerrilleiras
combatendo contra os franquistas de roupa negra
que cazaban persoas coma aguias feras
e tinguían con sangue a cor da súa bandeira.

© Poesía creada por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

 A Peixeira Leocadia

© Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

Hai feitos impregnados na liña temporal da nosa historia que pasan desapercibidos neste presente tan diverso que vivimos. Este presente tan tecnolóxico e motorizado de hoxe en día obriga a botar unha ollada ás leccións de vida que deron, en tempos moi difíciles, moitos dos nosos devanceiros. Sobre todo as mulleres, sobre todo as peixeiras, de quen vai esta historia.

Aprendeu as mañas e os oficios dunha profesión dura e sacrificada que obrigaba a pasar as horas soportando o frío e a humidade. Todas as peixeiras dependían das capturas dos barcos de pesca que saían á faena. O porto de Ferrol Vello, o peirao de Curuxeiras, era o principio dun longo percorrido na procura do sustento para as súas familias. A lonxa; era para elas, coma as oficinas da bolsa de Wall Street para os investidores, un lugar onde tiñan que demostrar toda a súa pericia para poder lograr unha mercadoría boa e a bo prezo. A lonxa; un lugar de encontro e desencontro, de negocios e discusións, un lugar de solidariedades varias, un lugar onde convivían xuntos o compañeirismo e a competencia. Cada quen teimaba polo seu e polo sustento dos seus. 

A señora Leocadia era unha peixeira ambulante que con esforzo e tesón percorreu durante máis de cincuenta anos, case toda a súa vida, o traxecto dende Ferrol Vello até Serantes ofrecendo peixe a quen ben quixese mercarllo. Era veciña da rúa do Castro número dezaseis do barrio de Ferrol Vello. Durante décadas camiñou cun paxe na cabeza que contiña a mercadoría do día para ofrecérllela aos seus clientes, até que, anos máis tarde, o seu fillo pequeno construíulle un carro de man de madeira e rodas de ferro, un carro que enchía de cestos con peixes de diferentes variedades, sobre todo sardiñas, peixes ben resgardados con xeo para manterse fresquiños. A novidade do carro de man facilitou en gran medida o seu labor ambulante, pero, inda así, era moito o esforzo que tiña que empregar para tirar do carro polas vellas rúas empedradas ferrolás. Anos máis tarde, o seu amañado fillo, púxolle ao carro unhas rodas de goma que melloraron moito a súa manexabilidade.




Leocadia era unha muller baixiña, pero forte e ben posta, de pel engurrada e un moño de pelo negro e branco na súa cabeza. Vestía con mandís de cores escuros ademais da típica faldriqueira da cor do millo onde gardaba unha latiña cos cartos para a compra e a venda do día. Unha muller loitadora con tres fillos que manter. Leocadia non faltou un día ao seu traballo a pesar da chuvia e do vento, a pesar do frío e das dores, ou mesmo das enfermidades varias que tivese que soportar.

Un día calquera, dun ano calquera da segunda década do século vinte, o marido de Leocadia díxolle que ía a mercar tabaco. Non apareceu ese día, nin ao outro, nin ao outro máis. Non apareceu ao ano de marchar a polo tabaco, nin aos dous anos, nin aos cinco, nin aos dez. O marido da loitadora Leocadia apareceu de súpeto; outro día calquera, case vinte anos despois, xa na década dos anos corenta, cos seus tres fillos xa ben mozos e criados de maneira teimosa e sacrificada. Jorge apareceu diante dela cando esta se dirixía de camiño a Serantes, apareceulle vestido cun traxe moi usado e descolorido e cunha maleta vella dun marrón escuro corrompido polo tempo. E díxolle:

- Ola Cariño!

E ela, claro, replicou:

- Terás valor Cheíño! Despois de vinte anos de marchar a por tabaco…

E comezou a chorar. E apertáronse mutuamente. E perdoouno. E esqueceu o pasado e o sufrido en soidade polos sacrificios soportados na crianza dos seus tres fillos, perdoouno acolléndoo de novo case sen reproches. O pobre do seu marido tamén sufrira o seu, seguramente vivise a vida como quixo até que non resistiu máis e volveu á súa terra. Volveu tan só cunha vella maleta, unha maleta corroída que soamente contiña unha garabata. O fracaso da súa andaina por terra dos Estados Unidos fíxose patente nas pertenzas que trouxo consigo, a súa estadía durante anos na cidade de New York levouno a pasar un inferno en certos momentos, un inferno do que puido escapar embarcando de novo cara á terra onde nacera para tentar recuperar a súa familia. Leocadia, sen saber nada del durante tanto tempo, chegou a pensar que morrera. Despois da dor e do rexeitamento inicial chegaron a recuperar o amor que procesaran o un polo outro, e os seus fillos, con máis de vinte anos, aceptárono igualmente. E a partir de aí, a familia enteira volveu camiñar unida.



A volta do seu marido non foi novidade ningunha para que Leocadia tivese que deixar o seu traballo de peixeira ambulante. Para conseguir o sustento para os seus non lle quedaba outra que acudir cada día á lonxa do peirao de Curuxeiras para tentar facerse cos mellores produtos frescos nas concorridas puxas. Logo, xa coa mercadoría ben suxeita no carro, comezar a súa andaina da mañá cara á procura da clientela fixa e de novos clientes que puidesen xurdirlle no traxecto até Serantes. Leocadia era moi coñecida por aqueles tempos no barrio, tiña moita clientela que lle mercaba peixe fresquiño, era moi querida e respectada, exemplo de mulleriña loitadora. A retina da liña do tempo lembra a rutina valorosa e constante durante moitas décadas da peixeira Leocadia empurrando o seu carro polas rúas de Serantes.  

Os fillos de Leocadia casaron, e co tempo convertérona en avoa, unha avoíña de setenta anos que continuou co seu traballo a pesar da idade. Pero; a vida, ás veces dá e ás veces quita, e sen que ninguén poida facer nada as vidas trocan nun sinxelo instante. E iso pasou na vida de Leocadia, pois unha negra mañá de verán ocorreu unha traxedia, un negro día vinte e tres do mes de agosto de mil novecentos sesenta e tres.

Como cada mañá, Leocadia dirixiuse co seu carro cara á lonxa de Curuxeiras, colleu a mercadoría que puido e procedeu a camiñar pola beirarrúa empurrando o seu carro; como sempre facía. A mala sorte quixo que durante o seu traxecto rutineiro, pola estrada de Copacabana cara á Serantes, un autobús da Armada Española esvarase tras frear ao atoparse de fronte cun ómnibus da compañía de Tranvías, polo que o vehículo militar levou por diante á peixeira e ao seu carro, matándoa no acto. O gran vehículo, “autobús da Marina”, empurrouna contra un muro de pedra e aprisionouna e atropelouna, ficando atrapada entre as súas rodas. O suceso causoulle a Leocadia unhas graves secuelas que provocaron a súa morte no mesmo momento. Foi necesaria a participación dun coche grúa para liberala. Posteriormente, trasladárona ao “Hospital da Marina”, onde certificaron a súa morte e cursaron as correspondentes dilixencias xudiciais. O seu enterro, con moito pesar xeneralizado en Ferrol Vello e Serantes, tivo lugar ao día seguinte no cemiterio de Serantes. 

Tiña setenta anos, morría vinte anos despois do regreso do seu marido das Américas. O condutor do autobús militar era un veciño de Ferrol Vello, e segundo din, ficou moi afectado polo suceso durante toda a súa vida. A sorpresa e o pesar en toda a bisbarra foi inmenso, para canto máis a dor da súa familia, dos seus fillos, dos seus netos e netas, e do seu emigrante marido cargado de remordementos. Os xornais locais do día seguinte informaron do suceso acompañando a nova coa foto do autobús enriba dun carro desfeito, aquel carro que con tanto agarimo construíra un dos fillos de Leocadia para facilitarlle o seu labor de venta ambulante. A xustiza determinou que a culpa fora do autobús militar e procedeu a indemnizar ao seu viúvo e aos seus fillos cun diñeiro escaso que non fixo esmorecer para nada a dor que provocou a perda da querida peixeira Leocadia. Todo un exemplo de muller boa, valente, constante e consecuente no sacrifico do día a día para alimentar aos seus. Un exemplo de bondade ao perdoar e acoller á súa parella despois de vinte anos de abandono. Unha mulleriña agarimosa. 

Esta foi a historia da miña bisavoa Leocadia Romero Otero, unha peixeira ambulante que deu coa súa coraxe unha verdadeira lección de vida.

Este relato foi modificado tras atopar novos datos na prensa da época, coa colaboración da biblioteca - hemeroteca do Ateneo Ferrolán, datos recollidos tanto no Diario de Ferrol como na Voz de Galicia do día 24 de agosto do ano 1963.  

© Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

Os labregos do reino de Galicia estaban máis que fartos dos saqueos dos exércitos franceses, aos cales, non lles importaba o máis mínimo deixar sen alimentos a poboacións enteiras. Todo aquilo estaba a provocar pequenas reunións clandestinas entre os labregos para argallar novas formas de presión contra o inimigo francés. As cousas non pintaban ben. A xente tiña medo e fame. Había moitas malas novas sobre a situación nas diferentes poboacións galegas. Demandábase facer algo da maneira urxente. Estaba claro que os saqueos dos exércitos de Napoleón tiñan que rematar.

Corría o ano de mil oitocentos nove nun esmorecente mes de xaneiro, un fondo sentimento de cambio manifestábase no ambiente do pais, un ambiente bélico e sobresaltado pola presenza de tropas inglesas, francesas e portuguesas, no noso territorio galaico. Os habitantes do antigo reino sufrían asemade os continuos abusos dos “Gabachos” (dos montañeses groseiros), como se lles chama aos franceses despectivamente dende o século dezaseis. Estes roubaban os alimentos que a xente das aldeas tiña acumulados para o inverno, deixándoos sen nada co que abastecerse, moitas veces ata levaban aos animais.

Trala capitulación da cidade da Coruña ante o exército francés do Mariscal Soult, o vinte de xaneiro, un continxente de soldados franceses marchou cara a cidade de Ferrol ao mando do xeneral Mermet; e estes foron vistos, detectados, á altura de Miño por un grupo de aldeáns que andaban nunha asemblea improvisada trala capitulación da cidade herculina. Non se sorprenderon moito ao velos, chegaron á conclusión de que se dirixían ao porto ferrolán, onde a Armada Española tiña algúns do seus navíos.

Uincentius era o nome do líder dunha aldea ártabra, un home forte e rudo, moi malencarado, que nos derradeiros tempos dedicábase a falar en contra dos franceses e da capitulación ante eles, instando a levantar armas coma se facía noutros lugares. E a partir daquela xuntanza formouse un pequeno grupo de no máis de vinte persoas guerrilleiras dispostas a facer fronte aos exércitos napoleónicos.

Enviaron un mensaxeiro cara a Ferrol, o cal, cabalgou rapidamente ao lombo dun veloz cabalo ata chegar á altura do arsenal ferrolán. Ao velo fatigado, nervioso e pudoroso, nun principio, os gardas da entrada nin caso lle fixeron. Pero ao pouco púxose a botar berros avisando de que viñan os franceses cun destacamento armado, polo que, tras as súas insistencias, os gardas españois déronlle tal malleira que o deixaron tendido no chán cun charco vermello preto da súa cabeza. Non tardou en morrer. Ao pouco, pasou un carro tirado por un par de cabalos vellos e o cadáver foi tirado na traseira de maneira moi desprezativa. O que sabía o mensaxeiro non o puido comunicar, polo que se achegaban os exércitos franceses sen que ninguén estivese facendo nada para impedilo.

Os homes de Uincentius estaban a vixiar ao destacamento que paseniño  camiñaba cara a Ferrol. Estaban á espera do momento oportuno para atacar de maneira selectiva a aqueles soldados. Querían arrebatarlles os alimentos e carros con provisións que levaban para alimentar ás súas familias.

Por outra banda; os castelos de Ferrol estaban seguindo unha xornada de rutina, non estaban ao tanto do avance dos franceses, e si o estaban tanto lles deu, pois alí ninguén se moveu para nada. Atopábanse uns trescentos soldados nos diferentes fortes, e moitos máis fortaleza da Palma, pero todos eles estaban moi tranquilos, e algúns, bébedos.

O valente rapaz Ansulfo foi o elixido para comezar un pequeno ataque sorpresa contra o exército ao mando do xeneral Mermet. O rapaz tiña a misión de marchar correndo a lombo dun cabalo mentres portaba nas súas mans uns fachos ardentes para arroxalos contra o grupo de homes franceses e crear un pequeno caos. E fíxoo, con moita coraxe e decisión. Galopou e galopou ata sentir coma un anaco do seu brazo dereito saltaba polo aire ao recibir o  disparo do arcabuz dun soldado “gabacho”. Ao pouco caeu ao chán. Os soldados deixarono alí para preocuparse doutro grupo de asaltantes que xa mataran aos condutores dos carros das provisións e escapaban con eles internándose no frondoso bosque.

O xeneral enfadou, chamou de todo, e a berros, aos milleiros de homes do seu destacamento. Convidounos a todos a estar máis que atentos aos ataques dos famélicos poboadores. Atopábanse sen provisións, polo que terían que saquear de novo antes de asediar aos castelos, pois os seus homes sen comer no ían a ser moi bravos. Continuaron o camiño, esta vez, observando con máis atención todo o seu redor. Os soldados españois erguéronse dos seus asentadoiros, puxéronse en posición de ataque, eran tan poucos que tiveran que enviar a algúns soldados para recrutar milicianos cos que facer fronte ao exército napoleónico. Os franceses xa estaban case preto dos castelos.

Na aldea de Uincentius, aqueles labregos valentes, estaban a descargar tres carros cheos de provisións para dous invernos. Esta vez ninguén se ía rir deles, deixarían o necesario e agocharían o resto nalgunha leira frondosa. Aquela noite fixeron unha festa onde non faltou o pan, a carne, o viño e as deliciosas lambiscadas feitas polas xoves mulleres, filloas e torradas con mel. Naquela noite escoitáranse pequenos refugallos, moitos sons de disparos que indicaban que os franceses estaban a asediar Ferrol e os seus castelos. Sabían que se acudían morírían todos, xa terían tempo para loitar e gañar.

Despois de catro días de asedio, os castelos ferroláns, caeron nas mans do exército ao mando do xeneral Mermet e as autoridades ferroláns víranse na  obriga de firmar un humillante documento onde recoñecerían a capitulación a favor do rei Xosé Bonaparte. Os españois víronse na obriga de entregar os buques atracados no arsenal, unhas tres fragatas e sete navíos, ademais de máis de mil canons coa súa munición correspondente. Os franceses foran os momentáneos vencedores pero centos de milicianos galegos do norte avanzaban cara as terras de Pontevedra liderados por Uincentius, todos eles ben dispostos a axudar na reconquista de Vigo. Pero iso é xa outra historia …

Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

Acostumados á chuvia, miles de emigrantes das terras xermanas, viaxaban polas chairas galegas en busca dun lugar para instalarse de maneira definitiva. As lexións romanas estaban xa ben debilitadas, non exercían os labores represores de entón. As xentes das terras do noroeste ibérico tiñan fama de bravos guerreiros, pero foron amainados polos romanos invasores despois de moitas liortas locais. A beleza das terras do Finisterrae era moi atraente para  a xente de fora. Gallaecia converteuse nun atractivo para comezar unha nova vida. Chegaban os suevos.

No ano catrocentos dez despois de Cristo andaban os romanos abraiados ante a cantidade inxente de persoas chegadas de terras xermanas á Gallaecia. Tanta foi a presión deste novos inquilinos galaicos que forzaron un acordo cos romanos para tomar o control político da Gallaecia. Estableceuse un Foedus, un acordo de ocupación entre Roma e o rei suevo tras recoñecer este a superioridade do emperador. Houbo, pois, algunha rebelión local, por mor de que os donos dás terras galaicas foran rudos á hora de recoñecer o reinado suevo que se estaba a impoñer. Entre os suevos e os nobres feudais galaicos realizaron distintos amaños para rematar de asinar unha nova orde feudal. Os nobres xuraron lealdade ante o primeiro rei suevo, o primeiro rei feudal da Europa medieval chamado Hermerico. Primeiro rei da Galliciense Regnum e recoñecido pola Roma Imperial.

Na antigo reino de Gallaecia os servos era xente campesiña, xentes galegas que traballaban as terras e rendíanlle o tributo imposto o rei. Houbo unha formal convivencia durante varios séculos entre as xentes e os nobres feudais, uns pagaban o tributo e os outros protexíanos de calquera invasión de fora. E así, estableceuse un reinado na Gallaecia que asentou durante un bo tempo, chegando a ser o único estado europeo do medievo, logrando organizar a súa propia moeda nacional galaica e chegando a obter varias alianzas internacionais que recoñecían a Galliciense Regnum coma un estado consolidado.

Cento setenta e cinco anos despois, no ano cincocentos oitenta e cinco, o rei visigodo Leovigildo venceu nunha cruenta batalla o rei Andeca de Gallaecia, polo que remataba a época de reinado suevo e chegaba unha nova de reinado visigodo. O reinado visigodo en Gallaecia deu lugar o primeiro roubo oficial da Hispania aos galaicos, pois os tesouros dos suevos xuntados polos tributos dos galegos durante anos foron arrincados das arcas do reino galaico para os gastos da Hispania. 

Os reis visigodos mantiveron a orde institucional instaurada polos suevos e durante máis dun século foron os gobernantes do Reino de Gallaecia. Sendo o rei visigodo Rodrigo o derradeiro rei dos galaicos. A partir do ano setecentos dez, tras a chegada dos islámicos a Hispania, afúndese o goberno visigodo. Aínda que os islámicos chegaran ata as mesmas portas da cidade de Santiago de Compostela, onde nunca antes chegara un musulmán, non repercutiu moito na sociedade galaica. Ata que no ano setecentos vinte dous, “Don Pelayo”,  comezara a reconquistar a península Ibérica dando nacemento á monarquía católica española; a cal, foi imposta gradualmente, con moitas artimañas, e instaurada nas outrora terras pertencentes ao Reino de Gallaecia, aquel primeiro reino do medievo. O sufrido reino estado de Gallaecia xa sufrira espoliación dos romanos, logo dos suevos, e cando mais felices eran os galaicos con moeda propia, chegaron os godos e logo os mouros; rematando co imperialismo español. Os reinos españois fixeron todo tipo de estrataxemas indecentes para repartir as terras galaicas aos nobres, condes e duques, aos caciques, todos eles leais á monarquía imperialista castelá, todos eles dedicáronse a gobernar Gallaecia en nome do rei de España. Unha España arrexuntada á forza, que quixo engulir a totalidade do territorio ibérico nun mesmo estado monárquico ata conseguilo.

A historia débelle moito a estas terras de Galicia. Débelle a honra arrebatada. Débennos un recoñecemento de estado diferenciado, débenos a verdadeira historia arrebatada. Deberiamos estar libres dunha desgaleguización imposta ao longo dós séculos polos gobernos centrais españois, que desacreditaron a conciencia a historia da nosa terra e os vínculos que nos unen, como a fala e as costumes e tradicións galegas que inda na actualidade perduran. É case unha obriga sentirse  nestes tempos máis galegos que nunca, antes de que esmoreza de todo a nosa honra e a nosa dignidade arrebatada durante séculos. Hoxe en día moitos galegos miran para fóra, dándolle valor ao de fóra e desprezando o que ten o seu carón. O españolismo reinante conseguiu eliminar unha unidade exemplar coma aquela das revoltas irmandiñas contra os poderosos, os mesmo poderosos que inda camiñan nestes tempos de revoltas sociais. Os tempos non cambian, os caciques aínda existen na nosa terra invadida de propotencia ibérica. 

Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

  

Mais dun criminal galego despuntou nunha época do século dezanove na que tornaron de novo a escena do mar os chamados filibusteiros. De menor rango social que os piratas, máis violentos e dispostos a matar por un anaco de pan ou unha botella dun viño que daba noxo.

Un cacique español; dono de moitas terras de Galicia roubadas ós galegos, por medo as revoltas progresistas que se estaban a dar neses tempos dedicábase a contratar a xente sen recursos e con fame para embarcalos nun bergantín fortemente armado para atacar os barcos de tránsito que pasasen fronte as costas galegas roubándolles así parte do seu cargamento que enchían aínda mais as arcas do cacique. Eran os filibusteiros galegos.

No século dezanove, a cidade Ferrol era un fervedoiro clandestino onde comezaron dunha maneira radical as primeiras revoltas do movemento popular progresista, cousa que non gustou nada os mandos militares españois que o mandar aviso a súa sede central ibérica reforzaron a súa presenza na cidade, e as matanzas e asasinatos encheron as rúas de cadáveres de ámbolos dous bandos. Chegaba o momento dos filibusteiros.

Os filibusteiros contratados polo cacique castelán foron enviados a ría de Ferrol a facer un traballiño, as naves militares farían a vista gorda, tiñan todo premeditado. Comandaba a nave o robusto e cara de cona Miguel Ferreira, criminal ferrolán que negociou co cacique todos os detalles da operación aínda que non era de fiar. A o cacique xa lle habían dado as autoridades militares as oportunas novas do que habería de facerse. A bordo do bergantín; o nutrido grupo de criminais navegaba a ría cruzando entre os castelos dá Palma e San Filipe, o seu propósito ben claro, atacar a cidade dende o mar. Ou iso é o que pensaban os militares confabulados co  cacique para dar un escarmento a revoltosa cidade, o que non contaban era que o malvado pirata Miguel Ferreira nado en Ferrol era reticente a atacar a súa propia cidade. O propio Miguel había recrutado a todos os filibusteiros de a bordo, tomou el só a decisión. Todos eles eran galegos, pero de fora, non da cidade. A eles, tamén criminais coma el, importaríalles un carallo fundir coa pólvora as casas da cidade. O Miguel non foi parvo,  dende o momento que tomou a decisión ben sabía o que ía facer.

Deu a orde de ocupar todos os seus postos para comezar o ataque mandando virar a nave. Dispúxoa fronte o muro do arsenal militar, algunhas naves e galeóns estaban atracados nos distintos múelles do recinto militar, todos eles sen agardar ataque algún contra eles, e menos dentro da propia ría. O pirata Miguel, enganou os sedentos de sangue que esperaban masacrar a cidade, incluso os propios filibusteiros asasinos por dous patacóns. Algúns militares acercáronse o muro cheo de canóns para ver de cerca a nave sen pensar sequera que uns intres mais tarde perecerían polo fogo inimigo. O pirata ferrolán deu a orde de atacar. Os canóns comezaron a cuspir as súas bolas macizas que impulsadas estrelábanse contra o muro de pedra do arsenal chegando incluso a derruír parte do teito do cuartel xeral do arsenal militar ferrolá. A medida que o muro comezou a derruírse as pesadas bolas foron a traspasar a muralla chegando a fundir mais dunha embarcación. Os militares reaccionaron tarde, case cando  Miguel Ferreira xa dera a orde de saída da ría, encamiñábanse caro o mar aberto.

O bergantín perdeuse na inmensidade, atracarían quizais en algunha outra cidade galega para dar conta de moitas botellas de mal viño e de mais dun feito desagradable. Calquera se fiaba dos filibusteiros.

Datos Reais:

Deixou dito o derradeiro pirata galego Benito Soto, "Os mortos non falan". 

Benito Soto; sanguinario pirata galego, din que o derradeiro, foi xulgado e axustizado polos seus crimes e converteuse nun dos mais temibles piratas do atlántico no século XIX. Unha das súas vítimas fora un ferrolán chamado Miguel Ferreira, unha persoa moi violenta que a cotío metíase con el durante as singraduras. Un día o Benito Soto fartouse e matouno dun disparo na testa para tiralo pola borda despois. Unha profesión pouco proveitosa a de pirata e filibusteiro, todos rematan sendo axustizados.

Información do derradeiro pirata galego Benito Soto:

Pirata Benito Soto

Benito Soto. PONTEVEDRA. 25 años (huido y preso en Gibraltar): Ahorcado, arrastrado, descuartizado y sus cuartos expuestos en ganchos a orillas del mar.

Relato escrito por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

  
O Dez de Marzo do Setenta e Dous
© Relato creado por Xurxo M. Gago Chao
 

O Ferrol do setenta e dous acollía unhas importantes asembleas clandestinas, os vocais xurados que representaban os intereses dos traballadores do naval foron suspendidos de emprego e soldo. Decatáronse nas primeiras horas da mañá do día nove de marzo de mil novecentos setenta e dous. A noticia correu como a pólvora pola contorna do estaleiro, e en solidariedade cos seus compañeiros concentráronse nas bancadas centos de traballadores. De alí foron á chaira onde se atopaban as oficinas da dirección da empresa e escoitaron as palabras do director, que non logrou convencelos. Nese lugar permaneceron sen retornar ao seu posto de traballo ata ben entrada a tarde. O requirimento das autoridades para que abandonasen a empresa non foi suficiente para disolvelos. Eran, as tres e media da tarde, e as forzas de seguridade do Estado tomaron a empresa. Había varias grileiras dentro do estaleiro e sobre as cinco e cuarto da tarde, baixáronse numerosos policías cargados coas súas porras e demais utensilios de forza, e non dubidaron en cargar contra os indefensos traballadores.

Á saída do estaleiro esperáballes outro bo número de efectivos policiais que os acurralaron, repartiron paus de xeito abondo a torto e a dereito. Varias pelotas de goma romperon cristais dalgunhas casas particulares do barrio de Esteiro. Os botes de fume e os porrazos estaban na orde do día, moitos obreiros xacían no chan doridos polas malleiras. Os traballadores corrían por todas as esquinas posibles para escapar do asedio dos temibles corpos de seguridade represores daqueles tempos de ditadura vinda a menos. Estaban acurralados. Foron numerosos os feridos, por medo a curar as súas feridas nos hospitais e evitar represalias das autoridades, acudían ás agachadas as súas casas particulares, cuxos propietarios atendíanos de xeito clandestino.

O meu avó estaba cansado de tanto correr; escondeuse entre as árbores do cantón, o barullo e o alboroto, creaba neses momentos a imaxe do caos en Ferrol. Tiña medo, eran numerosos os policías que corrían detrás dos traballadores ensaiándose con eles a golpes coas súas porras. Recibira un pelotazo de goma nunha perna, non podía camiñar sen ter que soportar unha enorme dor. Quería refuxiarse en casa da miña nai, que por aqueles tempos vivía na Travesía de San Luís, xusto enfronte do Campo de Batallóns. Como puido, foi evitando aos policías, que ao velo tendido o aporreaban ao seu paso sen miramento algún. Logrou a duras penas chegar a casa da miña nai, malferido, atemorizado polo que acababa de vivir.

Era o dez de marzo de mil novecentos setenta e dous no antigamente chamado Ferrol do Caudillo. Ao día seguinte, os traballadores dos estaleiros, demostrarían un espírito de unión obreira exemplar para que en moitas localidades de Galicia e España alzásense a reivindicar os seus intereses. Decidiron agruparse enfronte as portas do estaleiro a primeiras horas da mañá. Para reivindicar a represión sufrida o día anterior. Decidiron facer paro xeral ese desgraciado día dez de marzo. Como o goberno non estaba disposto a tolerar ese tipo de situacións no país, enviaron a Ferrol maior presenza policial.

Os obreiros só desexaban manifestar un trato digno, o dereito a ser escoitados en negociacións futuras, a non ser reprimidos pola forza bruta que demostraba a policía por aqueles tempos. Estábaselles privando dos seus dereitos. Pero cando comezaron o seu percorrido polas rúas, as forzas de seguridade do estado ditatorial xa os estaban esperando. Eran unhas catro mil persoas, unidas para reivindicar os seus dereitos, pero non os escoitaron. A policía recibiu a orde de cargar contra a multitude, cando esta iniciaba o seu percorrido polas Pías en dirección a Caranza. Os obreiros no canto de acovardarse e fuxir como o día anterior, enfrontáronse con valentía ás forzas de seguridade, cargados con paus e pedras, decididos dunha vez por todas a loitar unidos. Pero a policía disparou de xeito indiscriminado, cos seus zetas metralladoras e as súas pistolas, logrando alcanzar a numerosos feridos. Aos desgraciados dez minutos xa había un morto. E outro máis pouco despois. Os seus propios compañeiros trasladáronos ao hospital, mentres outros, xa toleados pola noticia que correu como un raio da morte dun compañeiro, lograron acovardar aos sorprendidos policías que nada puideron facer para reducilos que escapar do lugar.

Creáronse piquetes informativos para que os veciños de Ferrol e a súa comarca soubesen o que acababa de acontecer. Ese día houbo centos de aporreados, máis dunha ducia de feridos de bala, entre eles dous mortos. A todo xuízo racional quédalle manifesta a desproporcionada actuación das forzas de seguridade do réxime de Franco. Ese día Ferrol era unha cidade asustada. As persoas encerrábanse nas súas casas, medorentas de futuras detencións que finalmente se produciron.

O meu avó materno, maltreito das feridas do día anterior, non puido acudir á manifestación dese desgraciado dez de marzo. quedo en casa, pendente da radio e o televisor. Salvando se cadra a súa vida. Se non chega a estar maltreito, a recado que estaría aí ao pé do canón. Iso si, acudiu ao enterro dos compañeiros falecidos, onde segundo contaba había centos de policías custodiando o mesmo. Coma se iso fose unha nova manifestación que o réxime franquista entendía como perigosa. Eran os últimos avatares da ditadura. Pero foron momentos duros, cheos de dor, dunha unión obreira exemplar para calquera lugar do mundo. Os falecidos convertéronse nunha especie de mártires da súa Loita. Hoxe en día, no barrio de Recimil (Ferrol), pódese observar o Monumento ao Obreiro. Cada dez de marzo, celébrase un acto de ofrenda en recordo daqueles feitos, dos falecidos Daniel Néboa e Amador Rei. Cada ano realízase unha sincera homenaxe a ese espírito de unión obreira exemplar no ano setenta e dous.

O pai da miña nai contaxioume ese espírito de loita que debemos de ter todos para reivindicar os nosos dereitos dun xeito civilizado, que nunca deberemos de acovardarnos a esixir os nosos dereitos e liberdades. O meu avó Xurxo relatoume no seu día estes feitos, sendo para min unha declaración moi importante sobre o sucedido ese día de marzo, xusto un ano antes de que eu nacese. Crecín coa loita obreira na sociedade, sentín esa loita obreira que operaba na rúa, crecín con ese espertar cara a unha democracia, e con reconversións navais.

 © Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

Non entendía nada do que lle acontecera, non sabía como había chegado a esa situación se el non a provocara. Agora xa era tarde – pensaba-.  Varios oficiais do “Bando Nacional” o levaban camiño á execución. O vento do nordés remexía os cabelos de Alfonso, o cal, coas mans atadas, era forzado a camiñar por integrantes da  “Forza Pública”.  Neses momentos lembraba o que lle ocorrera ao seu amigo Pablo,  condenárano a morte por delito sedición, era un cabo de mariñeiría do acoirazado “España”, moitos dos oficiais da Armada eran do bando sublevado polo que a sorte de moitos militares a prol da república estaba botada. O seu amigo, tivera a mala sorte (coma moitos outros), de ser executado por sentencia a morte no Val, Narón. Tamén sabía do asasinato doutros infortunados na punta do Martelo do Arsenal militar da cidade “Departamental”, fusilaban no patio traseiro do edificio do corpo de garda. 

Acoirazado España 

Nesa mesma situación se atopaba agora el. Chegou á conclusión de que alguén tivo que denuncialo, ou dar parte del, para incluílo nalgunha lista negra. 

Tiña trinta e catro anos, era obreiro naval e ferreiro, artesán do metal no seu tempo de lecer. Dedicábase a facer cerres de fincas, paraugueiros, trueis, fisgas, etcétera. Recibía encargos de material de pesca e marisqueo por parte dos veciños, entre outras pequenas cousas de uso caseiro. Estaba traballando na súa fragua cando entraron no pequeno taller catro persoas portando un fusil cada unha. Tan só lle dixeron que tiña que acompañalos, que ían a dar un paseo, que o material que alí tiña estaba prohibido e era perigoso. Antes de saír aproveitaron para rachar con todo o que puideron no pequeno local.  Eran case as oito do serán.

Saíron a pé do lugar, sito no barrio de Canido en Ferrol, cruzaron varias leiras campo a través ata chegar aos redores do cemiterio. Alfonso sabía que ese era o seu fin. Sabía que o ían a asasinar coa escusa de que pensaba diferente a eles, por ter unha ideoloxía vermella, por crer que o mellor para o país era a república. Protestoulle aos raptores da “Forza Pública” porque non lle fixeran xuízo algún, que non estaba condenado por nada, que nada fixera. Preguntoulles que a onde o levaban, que se ían ao cemiterio e ían a executalo, repetiu que el non tiña condena por execución. Os homes armados o escoitaban falar, dous deles ían diante, os outros dous asíano bruscamente polos brazos levándoo case no ar. Por moito que dixera, non conseguía arrancarlles nada máis que un hipócrita sorriso a algún deles.

Varios veciños do barrio víronos pasar, eles estaban ás agachadas, sabían que se dicían algo ou intercedían dalgunha maneira, tamén eles serían pasados polas armas. Sabían que aquilo tratábase dun “Paseo” en toda regra. Sabían que estaba sucedendo moi a miúdo en ambos bandos nese mes de decembro do ano de mil novecentos trinta e seis, xa ben comezada a guerra civil española. Neste caso, eran os membros do “bando sublevado” os que estaban facendo “limpeza”.

Alfonso revolveuse, resistiuse a caer desa maneira, neses momentos decidiu loitar contra o seu destino, os seus derradeiros momentos. Pero ao ver que comezaba a poñerse pesado, un dos que ían máis adiantados, apuntoulle co fusil á cabeza e pegoulle un repentino tiro que desfixo parte do seu hemisferio dereito. Morreu ao momento. Dous integrantes da forza pública discutiron entre eles por mor do que acaba de acontecer, un reprocháballe ao outro que non esperase a chegar ao lugar sinalado. Como ningún deles quixo cargar co cadáver deixárono tirado no medio da leira, preto dun estreito camiño asfaltado que levaba cara a igrexa e ao cemiterio do barrio de Canido.

Alfonso morre en Ferrol a mans da "Forza Pública".

Homenaxe ás vítimas en Canido Ferrol (A Coruña)

O corpo de Alfonso foi descuberto por un cura, recibiu santa sepultura no cemiterio de Canido. Moi preto da súa tumba, xacía o seu amigo Pablo, xunto a outros trinta e dous tripulantes do acoirazado España que tamén foran pasados polas armas. Ao final, os dous amigos, ambos executados, acabaron xuntos. 

Foron tantos os paseos daquela época infernal da historia que inda hai miles de persoas desaparecidas, cadáveres no medio de leiras ou soterradas nas beiras das antigas estradas ou camiños rurais. Necesario é darlle xustiza a súas mortes. Necesario é traballar para a recuperación dos restos mortais, para darlles unha digna sepultura e un público recoñecemento. Necesario é recuperar as dignidades arrebatadas a todas as vítimas da guerra civl e da ditadura do franquista. Ata ese momento, moitas almas esperan xustiza e reparación.

 

Relato by Xurxo Gago Chao

LER MÁIS

 

O Miradoiro da Pena Bailadora, concello de Ares (A Coruña)

 Fotos by Xurxo Gago Chao
Nikon D3100

LER MÁIS

O Ritual da Guerra
© Relato creado por Xurxo M. Gago Chao
 

A noite caera sen piedade e a lúa brillaba no seu cuarto minguante provocando sombras ancestrais no medio do bosque, as pólas dos carballos danzaban ao ritmo que impoñía o vento suave que as acariciaba. Na pequena planicie divisábase un nutrido grupo de persoas formando un círculo. Realizaban un ritual celta. O gardián do bosque e xefe supremo das tribos galaicas, o druída Arcanuz, alzaba os seus brazos ao ceo mentres lanzaba os seus versos invocando ás deidades da noite, aos espíritos do bosque, que moraban en espera de ser reclamados. O pequeno cordeiro era suxeitado polos mozos amdaurs, presentindo quizais que se achegaba o seu triste final. Sería entregado aos deuses para que intermediasen ante a terrible batalla que se aveciñaba. O bravo exército das tribos aliadas amontoábase baixo a carballeira, sumida nunha especie de penumbra, os escasos fachos que iluminaban o ritual non chegaban a todas as zonas do nemeton sagrado, o lugar onde se celebraba o ritual da guerra.

O cordeiro foi degolado pola daga do druída Arcanuz. O amdaur Kaé tremía ante as acometidas do animal e os seus últimos movementos instintivos de defensa ata que cesou exhausto. O sangue do cordeiro foi vertido por completo nunhas tellas, os seus restos botados ao lume. As aclamacións dos bravos guerreiros celtas comezaron a atronar no lugar, moitos, empurrábanse entre eles, xubilosos, esperando o momento de ser alcanzados por algunha gota de sangue que os druídas do consello ían a esparexer. Unha vez cumprido o seu obxectivo, o guerreiro, apartábase, para deixar outro ser alcanzado por unhas gotas do sangue da guerra. Tiñan a convicción; así o aseguraban os sabios druídas, que o guerreiro que fose alcanzado por unha simple gota de sangue durante o ritual seria dotado da protección da deidade celta Lug, achegándolles vigor, brillantez e tenacidade, o necesario para vencer aos exércitos inimigos que axexaban. Preto de setecentos homes recibiron dalgún xeito parte do sangue do cordeiro sacrificado. O resto, uns dous mil infortunados, terían que conformarse coas súas dotes naturais.

O consello druída deu por finalizado o bulicioso ritual, os fachos apagáronse, tan só o lume iluminou a noite no claro dunha poboada carballeira. Os guerreiros comezaron a tomar posicións, fóronse instalando en varios lugares estratéxicos onde se ocultaban para intentar sorprender o seu inimigo. Esperaban a chamada dos karnyx que anunciaría o comezo da batalla.

Os exércitos romanos achegábanse a un ritmo frenético, en perfecta formación, intentaban acosalos polos diferentes flancos, sendo conscientes da súa superioridade, estando decididos a rematar a romanización dos escasos territorios galaicos que se lles  resistían, sobre todo a costa ártabra. Pero un bravo exército de guerreiros das terras galaicas os esperaba con moita ansiedade, enchidos de coraxe, de forza e de valentía. Todo asemellaba unha cruenta batalla entre os da Roma invasora e os das terras libres da Gallaecia.

O consello de druídas estaba reunido no altar do seu nemeton, invocando aos espíritos da loita para impulsalos cara a protección do exército. A sorpresa foi letal para o desenrolo dos vindeiros acontecementos. Dúas centurias romanas penetraron a gran velocidade no cume do bosque sagrado prendendo lume ao seu paso a cada rama dos carballos. Andando, sen perder o ritmo. Seguros de si mesmos. Os druídas escoitaron o crepitar das ramas, sabían que o lume estaba preto deles, sabían que o inimigo os estaba a rodear. Non tardaron en descubrir a realidade. Douscentos romanos, coas súas lanzas en posición de ataque, obrigáronlles a desunir a súas mans entrelazadas e a erguerse en pé.  

 O exército das terras libres avanzaba con trinta centurias romanas. Ambos exércitos estaban nivelados en forzas, pero os celtas estaban a punto de sufrir unha verdadeira catástrofe nas súas filas. Pois os romanos estaban atacando o nemeton da tribo e pasando pola lanza todos os peitos dos infortunados druídas. Pero iso eles non o sabían, inda ían ben dispostos cara ao seu obxectivo.

Todos os druídas morreron. Todas as árbores centenarias foron queimadas. Os douscentos soldados romanos dedicáronse á destrución total do bosque sagrado e a matar a oitenta e catro mestres sagrados da maxia druídica.

Comezou a gran batalla ao mesmo tempo que o druída Arcanuz era atravesado pola folla dunha lanza. Morreu ao instante, tras alcanzarlle de cheo no seu corazón. as árbores do bosque ardían, os vellos druídas do consello e os xoves amdaurs estaban mortos. Pero o ritual practicado aquela tarde serviu aos seus propósitos, porque o os celtas estaban sendo superiores na batalla recibindo quizais algún tipo de encantamento que os facía invencibles. Inda máis cando descubriron dende a distancia o fume que proviña do nemeton e deduciron sen equivocarse que o seu bosque fora arrasado e so druídas aniquilados.

Os celtas loitaban coa espada, os romanos coas lanzas, ambos os dous tiñan dagas de distintos tamaños coas que entrar no combate. As baixas nos romanos foron a cada momento máis numerosas; tanto que o superviventes saíron correndo pola enorme chaira perseguidos por entolecidos guerreiros das terras galaicas libres, cada un deles, cunha mancha de sangue de cordeiro no seu corpo. Cada un deles arroupado polos espíritos dos druídas asasinados.

Venceron a batalla. Venceron. Lograron descompoñer enteiras a dúas centurias romanas. Pero á volta ao seu poboado comprobaron a terrible traxedia que sufrira a súa tribo. Tiveron que recompoñerse, organizarse de novo, elixir a un druída supremo para que se fixera cargo dos asuntos druídicos de toda a tribo galaica. Habería que formar ao único amdaur que quedara vivo, ao amdaur Melvin. Nun futuro, en poucos meses, converteríase no responsable de guiar aos espíritos a base de rituais sagrados para que proporcionasen a protección necesaria para toda a tribo. Os romanos ameazaban, desexando vingarse da derrota sufrida e esperando que pasara o mal tempo para atacar aos galaicos libres.

Pasados máis de sete meses, teimosos romanos comezaron a atacar a uns recompostos galaicos. O druída Melvin realizaba o ritual da guerra, obrigado a estar nunha paisaxe queimada, entre as cinzas negras do queimado nemeton. Pero iso, xa é outra historia…

© Relato creado por Xurxo M. Gago Chao

LER MÁIS

O Castelo de Narahío, (A Coruña)

 Fotos by Xurxo Gago Chao
Nikon D3100

LER MÁIS